نوسازی و بازنویسی نرم‌افزارهای قدیمی
نوسازی نرم‌افزارهای قدیمی فرایندی است که در آن نرم‌افزار با حفظ شرایط و ارزش تجاری و منطق اصلی فرایندها، به یک پلتفرم با معماری مدرن تبدیل می‌شود، در این فرایند نرم‌افزار از نظر امنیت، مقیاس‌پذیری و تجربه کاربری به‌روز شده و هم‌سطح نیازهای امروز می‌گردد.
نرم‌افزارهای قدیمی یا همان سیستم‌های Legacy، ستون فقرات عملیات‌ها و فرایندهای سازمانی هستند. این نرم‌افزارها در سال‌های گذشته طراحی شده‌اند و منطق پیچیده خود را دارند. نکته مهم در مورد این نرم‌افزارها آن است که اغلب هیچ جایگزین آماده‌ای برای آن‌ها وجود ندارد. این در حالی است که این سیستم‌ها با معماری‌های یکپارچه و بسته طراحی شده‌اند و با فناوری‌های امروزی سازگار نیستند، به این دلیل این سیستم‌ها به تدریج به یک بدهی فنی برای سازمان‌ها و مراکز کسب‌وکار تبدیل شده‌اند.
چرا نوسازی نرم‌افزارهای قدیمی ضروری است؟
نرم‌افزارهای قدیمی به دلایل مختلف مانعی برای رشد سازمان هستند، برخی از مهم‌ترین دلایل مشکل‌ساز بودن این نرم‌افزارها به شرح زیر هستند:
بسیاری از سیستم‌های قدیمی از نوع کتابخانه‌ها و فریمورک‌هایی استفاده می‌کنند که دیگر پشتیبانی نمی‌شوند، بنابراین این نوع نرم‌افزارها در برابر نفوذ و آسیب‌پذیری‌های شناخته‌شده آسیب‌پذیر هستند.
در معماری‌های نرم‌افزار قدیمی طراحی به سبکی است که به سختی می‌توانند بار ترافیک بالا را تحمل کنند.
به دلیل فناوری قدیمی، یافتن نیروی متخصص برای نگهداری این نرم‌افزارها سخت‌تر و گران‌تر می‌شود.
نکته مهم در مورد سیستم‌های قدیمی نیاز به سیستم‌عامل و نصب فیزیکی آن‌ها است، این در حالی است که کاربران امروزی انتظار دسترسی از هر دستگاهی را دارند.
نوسازی نرم‌افزار باعث کاهش هزینه‌های عملیاتی مجموعه و بهبود عملکرد و مقیاس‌پذیری آن شده و همچنین چابکی و بهره‌برداری از فرصت‌های تجاری جدید برای مجموعه به ارمغان می‌آورد. این نکته را در نظر بگیرید که نوسازی به معنای کنار گذاشتن و نوشتن نرم‌افزار از صفر نیست.
انتقال به ابر بدون تغییر کد
بازسازی ساختار داخلی
بازنویسی کامل
در نوسازی نرم‌افزار یکی از رویکردهای Rehosting (انتقال به ابر بدون تغییر کد)، Refactoring (بازسازی ساختار داخلی) و Rebuilding (بازنویسی کامل) انجام می‌گردد. انتخاب رویکرد درست برای بازنویسی نرم‌افزار به بودجه، زمان، اهمیت سیستم و میزان بدهی فنی بستگی دارد.
چالش‌های نوسازی نرم افزار بر اساس پلتفرم
از نکات مهم در نوسازی و بازنویسی نرم‌افزارها نوع پلتفرم و زبان برنامه‌نویسی نرم‌افزار در سیستم قدیمی است، اهمیت این نکته تأثیر آن بر مسیر و ابزارهای نوسازی است، در این بین برخی از پلتفرم‌ها گستردگی و محبوبیت بالاتری دارند.
هر پلتفرم چالش‌ها و مسیر مهاجرت خاص خود را دارد، به عنوان مثال برنامه‌های جاوا با نسخه‌های قدیمی JDK و Spring Boot 2.x چالش‌هایی مانند جایگزینی javax با jakarta دارند یا در مورد نرم‌افزارهای دسکتاپ قدیمی مانند VB6، Delphi، C++Builder و PowerBuilder پشتیبانی رسمی وجود ندارد.
همچنین در مورد نرم‌افزار FoxPro بدون انطباق کد یا بازنویسی به وب تبدیل نمی‌شود. نرم‌افزارهای مبتنی بر .NET Framework و ASP.NET Web Forms نیازمند مهاجرت به نسخه‌های جدید هستند و پایگاه‌های داده قدیمی مانند Access نیازمند انتقال به SQL Server هستند.
این نکته را توجه داشته باشید که نوسازی نرم‌افزار تنها ارتقای نسخه نیست، بلکه این فرایند نیازمند درک دقیق از اکوسیستم، ابزارهای خودکارسازی و استراتژی تبدیل است.
تبدیل نرم‌افزارهای دسکتاپ قدیمی به سامانه‌های تحت وب
از مهم‌ترین و رایج‌ترین سناریوهای بازنویسی و نوسازی، تبدیل نرم‌افزارهای دسکتاپ به سامانه‌های تحت وب است. نیاز به دسترسی کاربران از هر مرورگر و دستگاه، عدم نیاز به نصب و به‌روزرسانی دستی نرم‌افزار و امکان ارائه مدل SaaS از جمله دلایلی است که نیاز به بازنویسی نرم‌افزارهای دسکتاپ را ضروری می‌کند.
در بازنویسی کامل، تیم طراح نرم‌افزاری یک اپلیکیشن وب را دوباره از صفر می‌سازد. این امر بر کنترل کامل معماری و تجربه کاربری نرم‌افزار تأثیر دارد. نکته مهم در این رویکرد، هزینه‌ی بالاتر و زمان‌بر بودن است. نرم‌افزار دسکتاپ پیچیده، شاید ماه‌ها نیاز به بازنویسی داشته باشد.
در این روش صرفاً نرم‌افزار دسکتاپ قدیمی بدون بازنویسی، بر روی یک سرور قرار گرفته و کاربران از طریق مرورگر به این نرم‌افزار دسترسی پیدا می‌کنند. با استفاده از ابزارهایی مانند TSplus Remote Access این امکان فراهم می‌شود. مزیت این روش سرعت بالاتر تهیه نرم‌افزار و هزینه کمتر است.
از بهترین روش‌ها برای بسیاری از سازمان‌ها، نوسازی تدریجی است، بدین صورت که ابتدا برنامه دسکتاپ با ابزاری نظیر Webswing یا TSplus به نرم‌افزار تحت وب تبدیل شده تا کاربران به سرعت بتوانند از مزایای دسترسی وب بهره‌مند شوند. در گام بعدی، تیم برنامه‌نویسی به صورت گام به گام و ماژول به ماژول، بخش‌هایی از برنامه را بازنویسی می‌کند. در این روش سیستم هنوز کاربردی باقی مانده و بودجه و منابع به صورت هدفمند تخصیص می‌یابند.
- تطابق قابلیت‌ها: برخی ویژگی‌های وابسته به سیستم‌عامل دسکتاپ ممکن است در وب معادل نداشته باشند.
- طراحی واکنش‌گرا: نرم‌افزار باید برای اندازه‌های مختلف صفحه‌نمایش بهینه‌سازی شده باشد.
- امنیت: تمامی نکات امنیتی باید رعایت شده باشد نظیر احراز هویت، مجوزدهی و رمزنگاری داده‌ها و ...
مجموعه وب راین در حوزه تبدیل نرم‌افزارهای دسکتاپ به سامانه‌های تحت وب، خدمات تخصصی ارائه می‌دهد. ارزیابی برنامه دسکتاپ قدیمی، شناسایی قابلیت‌های وابسته به سیستم‌عامل، انتخاب رویکرد مناسب، پیاده‌سازی رابط کاربری واکنش‌گرا و ریسپانسیو، احراز هویت برای کاربران به صورت تخصصی انجام گرفته و در نهایت تحویل یک سامانه وب قابل دسترس برای کاربران صورت می‌گیرد.
نوسازی پلتفرم‌های مختلف نرم‌افزاری
هر پلتفرم نرم‌افزاری چالش‌ها و مسیر مهاجرت خاص خود را دارد. در ادامه به بررسی نوسازی برخی از رایج‌ترین پلتفرم‌های قدیمی می‌پردازیم.
بسیاری از نرم‌افزارهای دسکتاپ قدیمی، از Microsoft Access به عنوان پایگاه داده خود استفاده می‌کنند. با حجم داده بالا و تعداد کاربران بیشتر، نیاز به امنیت و در دسترس بودن، انتقال به SQL Server ضروری است. مایکروسافت ابزار رسمی و رایگان SSMA for Access را برای این امر ارائه می‌دهد.
در نوسازی FoxPro تبدیل خودکار و بدون تغییر کد به سامانه تحت وب ممکن نیست و باید این فرایند با انطباق کد یا بازنویسی صورت گیرد. برای سیستم‌های پیچیده‌تر، رویکرد ترکیبی و بازنویسی تدریجی ماژول‌به‌ماژول صورت می‌گیرد.
به دلیل افزایش داده‌های نیمه‌ساخت‌یافته، بسیاری از سازمان‌ها نیاز به تبدیل دیتابیس SQL Server به دیتابیس سندمحور مانند MongoDB دارند. MongoDB ابزاری رسمی و رایگان با نام Relational Migrator ارائه می‌دهد که از SQL Server، Oracle، MySQL، PostgreSQL و Sybase ASE پشتیبانی می‌کند.
بسیاری از پلتفرم‌های قدیمی مبتنی بر زبان‌ها و ابزارهای قدیمی نظیر Visual Basic 6، Delphi، C++Builder و PowerBuilder هستند که نیاز به توسعه و نوسازی دارند. استفاده از پلتفرم‌های نوین به عنوان مثال .NET یا بهره‌گیری از سامانه‌های تحت وب رویکرد مناسب برای این پلتفرم‌های قدیمی است.
طبق اعلام رسمی مایکروسافت .NET Framework دیگر ویژگی جدیدی دریافت نمی‌کند. بنابراین باید بسیاری از اپلیکیشن‌های دسکتاپ ویندوزی که با پلتفرم WinForms یا WPF تهیه شده‌اند، به نسخه‌های جدید .NET نظیر نسخه‌های ۸ و ۹ مهاجرت کنند.
ASP.NET Web Forms یکی از فناوری‌های قدیمی از مجموعه مایکروسافت است، حتی این پلتفرم در .NET جدید پشتیبانی نمی‌شود. از این رو نیاز به مهاجرت ASP.NET Core یا Blazor است. این مهاجرت به صورت تدریجی و ماژول‌به‌ماژول صورت گرفته تا سیستم در طول مسیر قابل استفاده باقی بماند.
بازنویسی کدهای C و C++ به Rust برای جلوگیری از مشکلات امنیتی مرتبط با حافظه دارای اهمیت است. این امر در زیرساخت‌های حیاتی و سیستم‌های حساس دارای اهمیت بیشتری است. در Rust تضمین‌های ایمنی حافظه در نظر گرفته شده است و ریسک آسیب‌پذیری‌های امنیتی به حداقل رسیده است.
بسیاری از وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های تحت وب از نسخه‌های قدیمی PHP استفاده می‌کنند که پشتیبانی امنیتی آن‌ها پایان یافته است. از این رو مهاجرت به نسخه جدیدتر نظیر PHP 8 ضروری است. این امر در بهبود امنیت، عملکرد پلتفرم و سرعت اجرای برنامه تأثیر فراوانی دارد.
مراحل جامع نوسازی و بازنویسی نرم افزار
نوسازی و بازنویسی موفق یک نرم‌افزار قدیمی نیازمند مرحله‌بندی و انجام دقیق نکات خاص است. به صورت کلی مراحل فرایند به شرح زیر هستند:
در این فاز، سازمان تصویری دقیق را از وضعیت فعلی خود ارائه می‌دهد. تیم برنامه‌نویسی با شناسایی سیستم‌های ضروری، تحلیل بدهی فنی، تعیین اهداف بازنویسی و انتخاب رویکرد مناسب (Rehosting، Replatforming، Refactoring یا Rebuilding) فرایند ارزیابی و برنامه‌ریزی را انجام می‌دهد.
در این مرحله فرایند تدریجی برای تبدیل سیستم قدیمی به سیستم مدرن انجام می‌شود. رویکرد تدریجی برای اجرای این مرحله، به تیم اجازه می‌دهد تا بازخورد کاربران را در طول مسیر اجرای فرایند دریافت کند.
پس از اجرای نوسازی، پیش از بهره‌برداری از نرم‌افزار، فرایند تست آن باید به‌صورت جامع انجام گیرد. انواع تست در این مرحله عبارتند از:
- تست رگرسیون: مقایسه خروجی‌های سیستم جدید با سیستم قدیمی
- تست یکپارچگی: بررسی ارتباط صحیح ماژول‌ها، سرویس‌ها و پایگاه‌های داده
- تست امنیتی: شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و بررسی احراز هویت و مجوزدهی
- تست کارایی: سنجش عملکرد سیستم تحت بار ترافیکی
زمانی که نوسازی پایان یافت، باید سیستم به طور مستمر بهینه شود تا از نظر امنیتی به‌روز باشد.
هزینه نوسازی و بازنویسی نرم‌افزار قدیمی چقدر است؟
هزینه نوسازی برای نرم‌افزارهای مختلف، یکسان نیست و به عوامل زیر بستگی دارد:
- رویکرد انتخابی برای نوسازی نرم‌افزار
- پیچیدگی سیستم و حجم نرم‌افزار
- حجم داده و تعداد یکپارچه‌سازی‌ها
- الزامات امنیتی
- نیاز به آموزش
- و ...
هزینه بازنویسی در نرم‌افزارهای مختلف متفاوت است، به عنوان مثال در نرم‌افزار FoxPro، نیاز به بازنویسی کامل است و هزینه بازنویسی بالاتر است. البته این نکته را در نظر داشته باشید که نگهداری سیستم‌های قدیمی با توجه به نیاز به یافتن نیروی متخصص برای آن‌ها دشوارتر و گران‌تر می‌شود. بنابراین هزینه بازنویسی نرم‌افزار را با هزینه تداوم وضع موجود در یک دوره زمانی مقایسه کنید.
مجموعه وب راین با ارائه ارزیابی دقیق وضعیت فعلی نرم‌افزار قدیمی شما و پیشنهاد رویکرد متناسب با بودجه و اولویت‌های سازمان، به کسب‌وکارها کمک می‌کند تا هزینه نوسازی را شفاف و قابل برنامه‌ریزی کنند.
خدمات نوسازی و بازنویسی نرم افزار در وب راین
برای انجام فرایند بازنویسی باید از خدمات تیمی بهره برد که به طور همزمان در حوزه‌های طراحی وب‌سایت و سفارشی‌سازی نرم‌افزار فعالیت کند، توانایی تبدیل نرم‌افزار دسکتاپ به نرم‌افزار تحت وب را داشته باشد و بر مهارت‌های فرانت‌اند و همچنین درک منطق بک‌اند تسلط داشته باشد. وب راین با ارائه خدمات نوسازی نرم‌افزارهای قدیمی راه را برای بهره‌گیری از نرم‌افزارهای مدرن امروزی فراهم کرده است.
ارزیابی، انتخاب رویکرد و پیاده‌سازی سامانه وب قابل دسترس از هر دستگاه.
مهاجرت از نسخه‌های قدیمی JDK و Spring Boot با جایگزینی javax با jakarta.
ارزیابی و تحلیل سیستم قدیمی، انتخاب رویکرد مناسب، مهاجرت داده‌ها و تبدیل تدریجی به سامانه تحت وب.
مهاجرت و تبدیل تدریجی به پلتفرم‌های مدرن نظیر .NET یا سامانه‌های تحت وب.
مهاجرت اپلیکیشن‌های WinForms و WPF به نسخه‌های ۸ و ۹ .NET.
مهاجرت تدریجی و ماژول‌به‌ماژول برای حفظ قابلیت استفاده در طول مسیر.
بازنویسی برای جلوگیری از مشکلات امنیتی مرتبط با حافظه.
ارزیابی کد موجود و به‌روزرسانی به نسخه‌های جدید نظیر PHP 8.
مهاجرت به فریمورک‌های مدرن فرانت‌اند.
مهاجرت از Access به SQL Server، از SQL Server به MongoDB، از DB2 به پایگاه‌های داده ابری، از Teradata به پلتفرم‌های داده مدرن، از Informix به PostgreSQL و از Cassandra به پایگاه داده رابطه‌ای.
مهاجرت سیستم‌های حیاتی Mainframe به پلتفرم‌های مدرن.
مهاجرت اپلیکیشن‌های Oracle Forms به Oracle APEX.
مهاجرت سیستم‌های IBM AS/400 به پلتفرم‌های مدرن.
بازطراحی معماری یکپارچه به میکروسرویس‌های مقیاس‌پذیر.
مهاجرت سیستم‌های ERP سازمان به S/4HANA.
اجرای گام‌به‌گام فرایند نوسازی برای کاهش ریسک و حفظ قابلیت استفاده.
ارزیابی دقیق وضعیت فعلی و پیشنهاد رویکرد متناسب با بودجه و اولویت‌های سازمان.
نتیجه‌گیری
نوسازی نرم‌افزارهای قدیمی فرایندی تخصصی است که نیاز به بهره‌گیری از خدمات مراکز معتبر و تیمی با تجربه در زمینه توسعه نرم‌افزار، طراحی وب و مهاجرت پایگاه داده دارد. موفقیت در این مسیر به درک دقیق پلتفرم فعلی، انتخاب رویکرد متناسب با بودجه و اهداف سازمان، اجرای مرحله‌به‌مرحله و توجه به مدیریت تغییر و آموزش کاربران بستگی دارد.
مجموعه وب راین با ارائه ارزیابی دقیق، انتخاب رویکرد مناسب و اجرای تخصصی فرایند نوسازی، سازمان‌ها را در این مسیر همراهی می‌کند.
